Menu
 
NARTY
 GDZIE NA NARTY
 Kalkulator narciarski
 TEL. GOPR 985
GÓRY SOWIE
 FAKTY
 MAPA
 FILMY
 GALERIA
 KAMERA
 MAPA TURYSTYCZNA
 POGODA
 SZLAKI TURYSTYCZNE
TURYSTYKA
 INFORMACJE
GMINY
 LINKI
STRONY TEMATYCZNE
 GÓRY SOWIE
 EULENGEBIRGE
REDAKCJA
 Statystyki
 Top 10
 KONTAKT
ARCHIWUM
 WSZYSTKIE
 SZUKAJ

 Szukaj
 

 Wsie/Osady: Słupiec

Przejdź wsteczSłupiec należy bez wątpienia do najstarszych osad w okolicy Nowej Rudy, mógł powstać już w k. XIII w., a na pewno istniał w pocz. XIV w. Początkowo należał do von Panawitzów, bowiem w 1337 r. w związku ze Słupiec wymieniony był Ticzko von Panvycz.

Potem posiadłość należała do rodziny von Rachenau. W 1354 r. bracia Thamo, Nekusch i Arnold von Rachenau sprzedali za 50 grzywien swoją posiadłość w S. braciom Ottonowi i Nielaso-wi von Glubosom oraz Jerkinowi von Muschin, ale jeszcze w 1359 r., po śmierci proboszcza Petra, nowy proboszcz prezentował się panom von Ra-chenau. Wieś nie była wówczas duża, skoro w 1384 r. płaciła tylko 7 groszy srebrnych dziesięciny, istniał już jednak drewn, kośc. par.

W 1396 r. część wsi nabyli augustianie z Kłodzka. W 1398 r. doszło do transakcji pomiędzy augustia-nami a Hansem von Glubosem. Jej przedmiotem było 7 łanów i 1 pręt gruntów czynszowych wraz z 4 zagrodnikami. Być może było to wolne sędziostwo. Kolejna zmiana w dziejach wsi nastąpiła na prze-łomie XIV i XV w., kiedy to jakiś majątek w S. posiadali von Czeschawowie. W 1407 r. w związku ze S. wymieniono Hannsa von Czeschawa. Z 1412 r. zachowała się wzmianka o pierwszym znanym z imie-nia właścicielu wolnego, dziedzicznego sędziostwa, był nim Paul Kolberg, a sędziostwo obejmowało zagrodników, łąki, karczmę i jakiś rzemieślników. Musiała to być bogata posiadłość, skoro czynsz z niej wynosił aż 30 marek rocznie. Z kolei z 1417 r. jako posiadacze sędziostwa wymienieni zostali: Nic-las Slegel i jego siostra Dorothea. W 1418 r. augu-stianie z Kłodzka posiadali w S. 7 łanów i 1 pręt gruntów, natomiast w 1419 r. ks. opawski Henryk - namiestnik ziemi kłodzkiej - poświadczył 3 łany lennej ziemi w S. Arnoldowi Grosserowi. Prawdopodobnie potomkowie tego ostatniego osied-li w S. na dłużej, bowiem w 1435 r. wzmiankowany był Matheo Arnoldt ze S., w 1437 r. wspomniano, że folwark w S. (należący do sędziostwa?) posiadała Anna Arnoldyne, a w I447 r. Hynko Kruschina (kolejny namiestnik ziemi kłodzkiej) potwierdził Mathesowi Arnoldowi 3 łany ziemi lennej w S. Ponownie potwierdził te 3 łany w 1452 r., ale w 1456 r. mowa była już tylko 0 2 łanach. W 1468 r. jako właściciel sędziostwa figurował Jacob Lanng. Nie wiadomo jednak czy chodziło o to samo sę-dziostwo, czy ewentualnie o drugie, bowiem w 1482 r. doszło do transakcji pomiędzy Jorge Lan-giem a Niclasem Arnoldem. Jej przedmiotem było sędziostwo z piekarnią wycenione ńa 80 marek. W 1492 r. ponowna transakcja o sędziostwo pomiędzy nimi dotyczyła 20 marek. Wreszcie w 1500 r. stro-nami w kolejnej transakcji byli: Katherina - żona Jorga Langa i Nickil Arnold.

Na przełomie XV/XVI w. 11,5 łuna kupili w S. augustianie z Kłodtka, a w 1499 r. 6,5 łapa i 4 pręty gruntów posiadał tu Hans von Pannwitz. W XVI w. znaczna część mieszk. S. przyjęła protest. W związ-ku z tym w 1561 r. płacono tylko 4 gr. dziesięciny z całej parafii. Par. w S. była wówczas połączona z ~ Bożkowem. Kośc. był jednak dość bogato wy-posażony, m.in. miał 3 ołtarze i dzwon oraz bogaty zbiór aparatów kośc. Jakąś posiadłość miała wtedy w S. niejaka Stonnikine. W 1597 r. część wsi nale-żącą do augustianów z Kłodzka przejęli osiedli na ich miejscu jezuici. Jednak już w 1629 r. odstąpili część swojej posiadłości w S. baronowi von Strasol-dowi za część Dzikowca.

Z pocz. XVII w. datują się pierwsze wzmianki o górn. w S. Jednak najpierw podjęto wydobycie złota. W 1607 r. Hans Eickert z Podzamku odkrył tu płytko zalegające złoto. Złoże znajdowało się na gruncie niejakiego G. Donata, na gł. zaledwie ok. 3,80 m i uważane było wówczas za najbogatsze w Czechach. Doszło nawet do sporu o prawo wy-dobycia pomiędzy odkrywcą i właścicielem gruntu, który rozsądzał urząd górniczy w Kutnej Horze. Zło-że było jednak niewielkie i szybko wyczerpało się. Natomiast z ok. 162(1 r. pochodzi wzmianka o wy-dobyciu w S. węgla kam. Jednak okres wojny 30-letniej nie sprzyjał rozwojowi górn. Wieś omi-nęły chyba większe zniszczenia wojenne, ocalał też kośc., który zachował całe wyposażenie. W 1631 r. mieszkało w S. 24 gospodarzy płacących podatki kośe. Jednak S. znacznie ucierpiał podczas zarazy w 1680 r. Po jej wygaśnięciu G. Langer ze S. ufund. kapl. Wszystkich Sw. na ~ Kościelcu jako votum. Później powstała przy niej Kalwaria. Ponownie o kopalniach węgla w S. pisano w 1681 r. przy okazji sporządzania kontraktu sprzedaży wsi, ale nic nie wiadomo o samej kopalni i wielkości wydo-bycia. Mniej więcej w tym czasie przebud. stary dwór na okazały pałac bar., prawdopodobnie wg proj. znanego na ziemi kł. włoskiego arch. J. Carove. Na większa skalę wydobycie węgla kam., a tym samym i rozwój S., nastąpiło dopiero w XVIII w., kiedy to wieś należała już do największych i najlu-dniejszych na ziemi kłodzkiej. Ok. 1708 r. główna część S. stała się własnością barona Pilati von Thassul zu Daxberg, wywodzącego się z Włoch. W 1742 r. baron von Pilati założył w S. kopalnię "Johann Baptista", w której pracowało 8 rębaczy, była to bodaj największa kopalnia w rejonie Nowej Rudy. W 1747/48 r. wydobyto z niej 178 fur węgla. W 1748 r. działały ponadto we wsi 3 młyny wodne, a więc była to też rozwinięta osada roln.

W 1765 r. majątek barona von Pilatiego szacowano na 30 440 talarów. Mieszkało tu 21 kmieci, 113 zagrodników i 28 chałupników, wśród nich 14 rze-mieślników. Natomiast część należąca do kolegium jezuitów z Kłodzka miała wartość 1681 talarów. Mieszkało w niej 2 kmieci, 18 zagrodników i 5 chałupników, wśród nich 21 rzemieślników. W 1767/ 68 r. z kopalni wydobyto 457 fur węgla, a w rok później aż 1269 fur, a pracowało w niej 12 rębaczy (najwięcej w całym zagłębiu).
W 1787 r. S. składał się już z 3 części. Łącznie liczył aż 237 domów. Był. tu kośc. kat., plebania i szkoła, pałac, 2 folwarki, 3 młyny wodne, 5 bielników i duża kopalnia węgla. We wsi mieszk. 24 kmieci oraz 214 zagrodników i chałupników. Cała wieś stanowiła własność barona von Pilatiego, bowiem w 1773 r. sekularyzowano dobra jezuickie. Jedynie do kośc. należał 1 zagrodnik. S. był już wówczas ośr. tkactwa chałupniczego. Pracowało 21 płócien-ników oraz 52 tkaczy mezolanu i cajgu, było też 38 innych rzemieślników.

Rozwój S. postępował nadal, ale już głównie poprzez zakładanie kolonii w sąsiedztwie wsi. Rozwijały się też kopalnie. Na przełomie XVIII/XIX w. wykonano m.in. sztolnię odwadniającą o dł. ok. 5,0 km, która połączyła kopalnię "Johann Baptista" z kopalniami w Bożkowie. W 1825 r. wieś składała się aż z 6 części, z czego 5 stanowiły kolonie, wszystkie zresz-tą należące do hr. von Pilatiego. W samej wsi był. kośc. i szkoła kat. aż z 3 nauczycielami, kat. semi-narium nauczycielskie (rocznie kształciło się w nim 12 nauczycieli), pałac, folwark, szpital, browar, go-rzelnia, 3 młyny wodne, 2 cegielnie i 2 kopanie węgla: "Johann Baptista" i utworzona w 1798 r. "Segen Gottes", która wówczas nie działała. Pra-cowało we wsi 90 krosien bawełnianych. W 1840 r. były już 4 młyny wodne, a liczba krosien bawełnia-nych wzrosła do 234, działało także 19 krosien lnianych. Tak więc S. był wtedy chyba bardziej ośr. tkactwa niż górnictwa.
Jednak górn. rozwijało się stale. Po powiększeniu kopalni w 1809 r., następna rozbud. miała miejsce w 1866 r. Nieco wcześniej, w 1861 r., powstała kolejna kopalnia "Concordia" należąca do gwarec-twa. W 1875 r. wydobyto z niej 17 773 t. węgla, ale potem albo została zlikwidowana albo włączona do innej. Po 1866 r. do kopalni "Johann Baptista" przyłączono kolejne małe kopalnie i pola wydo-bywcze, także z Bożkowa. W 1898 r. połączone kopalnie hr. von Pilatiego przeszły na własność gwarectwa "Neuroder Kohlen und Tonwereke". Gwarectwo to eksploatowało węgiel w kopalniach noworudzkich, a od 1877 r. także łupek ogniotrwa-ły, który od 1880 r. wyprażano wg własnej, orygi-nalnej metody w piecach szybowych w Nowej Ru-dzie. Łupek ogniotrwały, wytrzymujący temp. do 1800 °C stanowi cenny surowiec dla przem. cer. i chem.

Wieś nadal była w posiadaniu hr. von Pilatich. W 1870 r. ich majątek w S. obejmował 1.374 mor-gów. W 1901 r. zbud. nowy szyb "Brenka". Rozwój górn. spowodował m.in. bud. linii kolejowej ze Ści-nawki Sredniej przez S. Przeprowadzona w 1906 r. do ~ Woliborza, połączyła się tam z oddaną w 1903 r. linią do ~ Srebrnej Góry i dalej, tworząc łącznie tzw. kolejkę sowiogórską. Cały czas w S. działały duże kamieniołomy piaskowca i gabra, czynne były też 2 cegielnie eksploatujące miejsco-we złoża glin cer. Miejscowość stale rozbud. się przekształcając w typowe osiedle Arzem., zatraca-jąc równocześnie wiejski charakter. Jeszcze w k. XIX w. wzniesiono okazały kośe. kat., a w 1904 r. ewang. dom modlitw. W 1912 r. kopalnia w S. dała ponad 160 tys. t węgla.

W okresie międzywojennym S. był już dużym osie-dlem, ściśle powiązanym z kopalnią węgla. Leżał na uczęszczanej trasie turyst., ale ze zrozumiałych względów nie stał się miejscowością letniskową, chociaż działała tu gospoda z miejscami nocl., było też sporo innych gospód i restauracji. W S. działała grupa terenowa GGV, a na Górze Wszystkich Św., koło wieży widokowej, funkcjonowało schr. turyst. Dopiero w I. 30-tych S. zaczął pełnić też rolę nie-wielkiego letniska. W okolicy wsi nadal czynne były kamieniołomy, a przy kamieniołomie czerwonych piaskowców działał duży, znany zakład rzeźbiarski. Po 1945 r. S. został zasiedlony w części przez dość liczną grupę Polaków (głównie górników) przyby-łych z Francji. Oni to głównie przejmowali i uru-chamiali kopalnię, którą przemianowano na "Jan Baptysta" (rzadziej "Jan Chrzciciel"). W 1946 r. jej nazwę zmieniono na "Jan". W 1948 r. połączono ją z kopalnią "Piast" w Nowej Rudzie, ale w 1954 r. wyłączono ponownie jako KWK "Słupiec".

Wieś należała do wyjątków na ziemi kłodzkiej, po-nieważ była jedną z najszybciej rozwijających się. Stale wzrastała liczba mieszk. Podstawą rozwoju S. stała się rozbudowywana kopalnia, szczególnie w 1. 60-tych, gdy wzniesiono nowoczesny szyb i okazałe bud. nadszybia. Zbud. tu także jedno z pierwszych, dużych osiedli mieszk. dla górników. W związku z tym w 1959 r. S. uzyskał prawa osiedla, a w 1967 r. prawa miejskie.

Duże środki kierowane na górn. zaowocowały też rozwojem infrastruktury techn. w mieście. Wznie-siono duży zespół obiektów socjalnych dla pracow-ników kopalni (obiekty sport., dom kult. i in.). Przez cały czas S. grawitował w stronę Nowej Rudy, z którą łączyły go problemy górn. Wreszcie w 1971 r. ponownie połączono kopalnie w Nowej Rudzie i S., tworząc kopalnię "Nowa Ruda". W 1970 r. tylko kopalnia w S. dostarczyła ok. 670 tys. t węgla, później wydobycie już nie wzrastało.

Połączenie kopalń było jednym z powodów połą-czenia w 1973 r., w ramach reformy adm. kraju, obu miast w jeden zespół. W ten sposób S. stał się dzielnicą Nowej Rudy, tracąc samodzielność. Za-chował jednak pewną autonomię wynikającą z po-łożenia. Nadal rozwija się dość szybko, powstają nowe osiedla domów jednorodzinnych i sporo obiektów towarzyszących (placówki hand.-usł., sta-cja benz. i in.). Spadło wydobycie węgla w kopalni, przewiduje się likwidację zagłębia noworudzkiego, ale nie nastąpi to w najbliższych latach. Poważną inwestycją z k. lat 70-tych i pocz. 80-tych była prze-bud. głównego ciągu komunikacyjnego przecinają-cego miasto. W S. rozwijają się drobne przeds. i firmy usł.-prod., co w pewnym stopniu wpływa na zmianę charakteru osiedla.

Regres przeżywała komunikacja kolejowa. Po woj-nie nie uruchomiono całej linii ze Ścinawki Średniej do Srebrnej Góry. Docierała tylko do Woliborza. W 1974 r. zawieszono na niej kursowanie pociągów osobowych, a potem ruch towarowy ograniczono tylko do odcinka łączącego Ścinawkę z kopalnią "Słupiec". Dopiero rozpoczęcie bud. wielkiej pra-żalni łupków w Dzikowcu spowodowało remont odcinka Słupiec-Dzikowiec, ale również z zamia-rem obsługi wyłącznie ruchu towarowego. W tej chwili istniejąca linia służy w ograniczonym zakre-sie do przewozów węgla.


Autor : RADOSZKA



[ Wstecz ] [ Strona główna ]





 
Powiązane tematy :

Miejscowości Gór Sowich
Miejscowości Gór Sowich
Wycieczki rowerowe
Wycieczki rowerowe
Wypoczynek w Górach Sowich
Wypoczynek w Górach Sowich


Re: Słupiec (Wynik: 1)
przez lukesanfor dnia 25-03-2007
(Informacje o użytkowniku | Wyślij wiadomość)


Przeczytaj dalszy ciąg komentarza...



Re: Słupiec (Wynik: 1)
przez mbucko dnia 08-04-2007
(Informacje o użytkowniku | Wyślij wiadomość)


Przeczytaj dalszy ciąg komentarza...






PHP-Nuke Copyright © 2005 by Francisco Burzi. This is free software, and you may redistribute it under the GPL. PHP-Nuke comes with absolutely no warranty, for details, see the license.
Tworzenie strony: 0.15 sekund

Polecane strony :

Hurtownia Elektryczna Strzegom | Sklep narciarski | Komputery Swidnica | Hurtownia rowerowa Swidnica | Maszyny kamieniarskie Strzegom


<